Vật phẩm gỗ hương, gỗ trầm và cách nhận biết gỗ quý

Một chiếc vòng gắn mác trầm hương mua ở hội chợ tỏa mùi rất nồng ngay lúc mở túi. Ba tuần sau, mùi biến mất sạch.

Đó không phải trầm xuống cấp theo thời gian. Đó là gỗ tạp được tẩm tinh dầu, và mùi bay đi đúng như mọi thứ chỉ nằm trên bề mặt.

Ba nhóm gỗ dưới đây bị làm giả nhiều nhất trong đồ phong thủy. Cả ba đều có dấu hiệu nhận biết mà người mua tự kiểm tra được bằng mắt, mũi và tay.

BA NHÓM GỖ HAY GẶP TRONG VẬT PHẨM PHONG THỦY

Gỗ hương

Gỗ hương là tên gọi chung của một nhóm loài trong họ đậu, cho gỗ màu nâu đỏ đến nâu vàng, thớ mịn và vân dạng sóng hoặc xoáy.

Đặc điểm dễ kiểm tra nhất là mùi. Khi chà xát mạnh hoặc khi mới cưa, gỗ hương tỏa mùi thơm ngọt nhẹ, dịu chứ không gắt.

Gỗ hương có tỷ trọng cao, cầm nặng tay hơn hẳn gỗ thông hay gỗ cao su cùng kích thước. Người làm nghề mộc thường nhắc mẹo ngâm dăm gỗ vào nước ấm để xem nước chuyển màu, nhưng đây là kinh nghiệm truyền miệng, không phải phép thử chuẩn.

Gỗ trầm

Trầm hương không phải một loài cây. Nó là phần gỗ của cây dó bầu bị thương tổn rồi tích tụ nhựa qua nhiều năm, nên chỉ một phần nhỏ trong thân cây trở thành trầm.

Vì vậy trầm thật không bao giờ có màu và vân đồng nhất. Nhìn nghiêng dưới đèn sẽ thấy các tia dầu sẫm len giữa thớ gỗ sáng, phân bố ngẫu nhiên và đứt quãng.

Mùi trầm thật kín đáo khi để yên, chỉ tỏa rõ khi cọ xát trong lòng bàn tay hoặc khi hơ nóng nhẹ. Mùi nồng sực nức ngay từ trong túi nilon là dấu hiệu đáng nghi.

Phần nhiễm dầu càng nhiều thì càng nặng và càng dễ chìm trong nước. Phần lớn hàng thương phẩm ở tầm phổ thông là trầm tốc, nhẹ và nhạt mùi hơn nhiều. Cách kiểm tra chi tiết cho đồ đeo nằm ở bài nhận biết vòng tay trầm hương.

Gỗ sưa

Gỗ sưa đỏ là nhóm đắt và hiếm nhất trong ba loại. Thớ gỗ rất mịn, vân xoắn nổi rõ khi soi nghiêng, và mặt gỗ cũ lên nước bóng tự nhiên sau thời gian cầm nắm.

Mùi gỗ sưa thơm dịu pha chút hắc, khác với mùi ngọt của gỗ hương. Do khan hiếm nên phần lớn vật phẩm bán ở tầm giá thấp gắn mác gỗ sưa thực chất là loài gỗ khác có vân tương tự.

BỐN CÁCH KIỂM TRA BẰNG GIÁC QUAN

Điểm chung của cả ba: bề mặt khô ráo chứ không nhờn. Gỗ nhiều tinh dầu tự nhiên cho cảm giác mịn tay, không để lại vệt dầu trên da.

HÀNG TẨM HƯƠNG GIẢ TRẦM

Đây là kiểu làm giả phổ biến nhất và cũng dễ phát hiện nhất, vì mùi nằm ngoài chứ không nằm trong thớ gỗ.

• Mùi quá nồng và quá đều. Trầm thật tỏa mùi theo lớp, đậm nhạt khác nhau giữa các hạt trên cùng chuỗi.
• Mùi tắt nhanh. Hàng tẩm mất mùi rõ rệt sau vài tuần đeo, còn gỗ nhiễm dầu thật giữ mùi rất lâu.
• Thử khăn giấy trắng. Lau mạnh bằng khăn giấy trắng hơi ẩm; hàng tẩm dầu hoặc nhuộm thường để lại vệt màu hoặc vệt dầu.
• Vân đen quá đều. Vệt dầu vẽ bằng sơn hoặc in thường lặp lại mô típ giống nhau giữa các hạt.
• Bề mặt bóng nhờn. Cảm giác trơn dính là dấu hiệu phủ dầu bên ngoài, không phải dầu trong gỗ.

Cần nói rõ: gỗ tẩm hương không phải thứ nguy hiểm, và vẫn có công dụng trang trí. Vấn đề nằm ở chỗ nó bị bán với giá của trầm tự nhiên.

NGUỒN GỐC HỢP PHÁP LÀ ĐIỀU PHẢI HỎI

Nhiều loài cho gỗ quý ở Việt Nam nằm trong danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm được pháp luật bảo vệ. Cây dó bầu cho trầm hương còn thuộc diện quản lý theo công ước quốc tế về buôn bán các loài hoang dã.

Với người mua, điều này dẫn tới hai việc thực tế. Thứ nhất là hỏi rõ gỗ thuộc loài nào, khai thác hay gây trồng. Thứ hai là yêu cầu hóa đơn và giấy tờ chứng minh nguồn gốc lâm sản khi mua món giá trị lớn.

Trầm hương từ vùng gây trồng, trong đó Khánh Hòa và Hà Tĩnh là những nơi có nghề lâu năm, thường có hồ sơ rõ ràng hơn hàng trôi nổi không rõ xuất xứ.

BẢO QUẢN VẬT PHẨM GỖ

• Tránh nắng chiếu trực tiếp kéo dài, vì gỗ co ngót và nứt chân chim khi khô nhanh.
• Tránh đặt sát điều hòa, lò sưởi hoặc nơi độ ẩm thay đổi đột ngột.
• Không rửa bằng nước hay dung dịch tẩy rửa; lau khô bằng khăn mềm là đủ.
• Với đồ đeo, tháo ra trước khi tắm và trước khi xịt nước hoa lên cổ tay.
• Không dùng cồn hoặc xăng thơm để lau, vì chúng kéo tinh dầu ra khỏi thớ gỗ.

Nguyên tắc chung cho đá và các chất liệu khác nằm ở bài bảo quản đá phong thủy đúng cách.

ĐIỀU CẦN NÓI RÕ

Giá trị kiểm chứng được của một món đồ gỗ quý là vân thớ, mùi tự nhiên, độ bền và tính độc bản của từng khối gỗ. Đó là những thứ người mua nhìn và ngửi được.

Các tác dụng về sức khỏe hay vận may gắn với gỗ trầm thuộc phạm vi tín ngưỡng và tập quán dân gian, không phải đặc tính đo được của vật liệu. Giá gỗ phản ánh độ hiếm của loài, kích thước khối và tay nghề chế tác, không phản ánh hiệu quả nào.

Các yếu tố thật sự tạo nên chênh lệch giá được phân tích trong bài giá đá phong thủy phụ thuộc yếu tố nào.

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Trầm hương là phần gỗ nhiễm nhựa của cây dó bầu, nên màu và vân luôn không đồng nhất.
• Mùi trầm thật kín đáo, chỉ tỏa khi cọ xát hoặc hơ nóng; mùi nồng sực từ trong túi là dấu hiệu tẩm.
• Gỗ hương thơm ngọt nhẹ khi chà xát, vân sóng đều, tỷ trọng cao.
• Gỗ sưa rất hiếm, nên hàng giá thấp gắn mác gỗ sưa hầu như luôn là loài khác.
• Thử khăn giấy trắng ẩm là cách nhanh nhất để lộ hàng nhuộm hoặc tẩm dầu.
• Nhiều loài gỗ quý thuộc diện được bảo vệ — hỏi giấy tờ nguồn gốc trước khi mua món giá trị lớn.

Các vật phẩm gỗ và đá tông nâu vàng hiện có nằm trong nhóm vật phẩm phong thủy mệnh Thổ. Nguyên tắc chọn vị trí đặt có trong bài cách bài trí vật phẩm phong thủy.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP