Tết Nguyên tiêu rằm tháng Giêng chuẩn bị gì

Một câu quen thuộc hay được nhắc mỗi dịp giữa tháng Giêng: cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng.

Câu đó khiến không ít gia đình làm mâm cỗ rằm to hơn cả mâm cúng giao thừa, rồi băn khoăn không biết mình có làm thiếu gì không.

Thực tế thì đây là một câu tục ngữ nhấn mạnh tầm quan trọng, không phải một quy định về quy mô mâm lễ. Bài này tách rõ ngày này khác rằm thường ở đâu, và vì sao hai nhà hàng xóm có thể làm hai kiểu hoàn toàn khác nhau.

RẰM THÁNG GIÊNG RƠI VÀO NGÀY NÀO

Tết Nguyên tiêu là ngày 15 tháng Giêng âm lịch, tức đúng hai tuần sau mùng Một của Tết Đinh Mùi 2027. Đây là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới.

Nhiều gia đình không làm lễ đúng ngày 15 mà làm từ chiều 14, vì lý do sắp xếp công việc. Cách làm này rất phổ biến và không bị coi là sai.

Với người theo Phật giáo, đây cũng là một trong những ngày lễ lớn trong năm, chùa thường tổ chức khóa lễ và đông người tới dự.

vì sao ngày này được coi trọng

Có vài cách giải thích cùng tồn tại, không cái nào loại trừ cái nào.

• Trăng tròn đầu tiên trong năm. Trong nhịp nông lịch, đây là mốc đánh dấu kết thúc chuỗi ngày nghỉ Tết và bắt đầu vụ mới.
• Ngày lễ trong Phật giáo. Nhiều chùa tổ chức lễ cầu an đầu năm vào dịp này.
• Dịp khép lại mùa Tết. Với nhiều gia đình, rằm tháng Giêng là buổi cúng cuối cùng của chuỗi lễ đầu năm.

Câu tục ngữ về việc cúng cả năm không bằng rằm tháng Giêng nên được hiểu theo hướng đó: nó nói về vị trí của ngày này trong năm, không nói về việc mâm cỗ phải to đến đâu.

KHÁC GÌ SO VỚI RẰM THƯỜNG

Khung chung của một buổi cúng rằm thì giống nhau, chi tiết có trong bài cúng rằm và mùng Một chuẩn bị gì. Khác biệt của rằm tháng Giêng chủ yếu nằm ở quy mô và ở việc nhiều nhà kết hợp với đi chùa.

NHÀ THEO PHẬT GIÁO VÀ NHÀ THỜ GIA TIÊN LÀM KHÁC NHAU

Đây là chỗ hay gây bối rối nhất, vì hai nhóm gia đình thực hành theo hai hướng khá khác nhau và cả hai đều phổ biến.

gia đình theo Phật giáo

Lễ thường thiên hoàn toàn về chay. Mâm cúng gồm hương, hoa tươi, quả chín, xôi chè, các món chay và nước sạch.

Nhiều nhà kết hợp làm lễ tại gia với việc lên chùa dự khóa cầu an, có nơi đăng ký lễ cầu an cho cả gia đình. Việc phóng sinh cũng gắn với nhóm này nhiều hơn.

Nếu bạn cần khung cho một mâm chay đầy đủ, bài cách làm mâm cơm cúng chay có danh sách món và cách sắp.

gia đình thờ gia tiên thuần túy

Ở nhóm này, trọng tâm là ban thờ gia tiên và mâm cỗ mặn thường giống mâm cỗ Tết thu nhỏ: gà luộc, giò, xôi, canh, món xào.

Nhiều nhà không đi chùa dịp này, cũng không làm lễ cầu an, mà chỉ thắp hương mời tổ tiên về dùng bữa như các dịp giỗ chạp khác. Bài văn khấn dùng cho ngày rằm có trong bài văn khấn gia tiên ngày rằm.

Không nhóm nào thực hành đúng hơn nhóm kia. Đây là hai truyền thống song song, và nhiều gia đình pha trộn cả hai: cỗ mặn cho gia tiên, mâm chay riêng cho ban thờ Phật.

LỄ VẬT VÀ CÁCH SẮP

Không có danh sách bắt buộc. Bảng dưới là những thứ hay xuất hiện nhất, để bạn chọn theo điều kiện chứ không phải để làm cho đủ.

• Hương, hoa tươi, nước sạch. Bộ tối thiểu, đủ cho một buổi lễ gọn.
• Mâm quả. Chọn quả chín tới, lau khô thay vì rửa rồi bày ngay.
• Xôi hoặc chè. Xôi gấc và chè trôi nước là hai món hay gặp trong dịp này.
• Mâm cỗ mặn hoặc chay. Tùy theo nếp nhà, quy mô hoàn toàn linh hoạt.
• Trầu cau, rượu. Có ở nhiều nhà miền Bắc, ít gặp hơn ở miền Nam.

Về đồ đặt lễ, một chiếc mâm bồng lòng nông giúp đĩa quả cao ráo mà không lấn chỗ bát hương. Cách chọn cỡ theo chiều rộng bàn thờ có trong bài chọn mâm bồng bày lễ, các cỡ sẵn nằm ở nhóm mâm bồng thờ cúng.

Về vàng mã, nhiều gia đình đã giảm hẳn hoặc bỏ trong những năm gần đây. Đây là lựa chọn cá nhân và không ảnh hưởng gì tới tính đầy đủ của buổi lễ.

MỖI VÙNG MỘT NẾP, KHÔNG CÓ CHUẨN DUY NHẤT

Cách làm khác nhau rõ giữa các vùng. Ở nhiều nơi miền Bắc, rằm tháng Giêng được làm khá trọng thể với mâm cỗ mặn đầy đủ và trầu cau.

Ở miền Trung, quy mô thường gọn hơn và gắn nhiều với việc lên chùa. Ở miền Nam, nhiều gia đình gốc Hoa tổ chức Nguyên tiêu như một lễ hội có rước đèn, biểu diễn và thăm hỏi, khác hẳn không khí lễ tại gia.

Ngay trong một khu phố, hai nhà cũng có thể làm hai kiểu: một nhà cỗ mặn, một nhà mâm chay, một nhà chỉ thắp hương với đĩa quả. Không cách nào trong đó là thiếu sót.

Nếu gia đình bạn đã có nếp riêng qua nhiều năm, giữ nếp đó là hợp lý hơn việc bổ sung thêm nghi thức mới đọc được trên mạng. Những khác biệt vùng miền khác của dịp đầu năm được đặt cạnh nhau trong bài Tết ở ba miền khác nhau thế nào.

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Tết Nguyên tiêu là ngày 15 tháng Giêng âm lịch, đúng hai tuần sau mùng Một Tết.
• Làm lễ từ chiều 14 rất phổ biến và không bị coi là sai.
• Khác rằm thường chủ yếu ở quy mô mâm cỗ và ở việc nhiều nhà kết hợp đi chùa.
• Nhà theo Phật giáo thiên về mâm chay và lễ cầu an; nhà thờ gia tiên thuần túy thiên về cỗ mặn tại ban thờ.
• Câu tục ngữ về rằm tháng Giêng nói về vị trí của ngày này trong năm, không quy định quy mô mâm lễ.
• Không có danh sách lễ vật bắt buộc; hương, hoa tươi và nước sạch đã đủ cho một buổi lễ gọn.

Từ hôm nay còn 151 ngày nữa tới 06/02/2027, và rằm tháng Giêng của năm Đinh Mùi rơi vào hai tuần sau đó. Nếu định lên chùa dịp này, những điều nên biết trước khi đi có trong bài đi lễ chùa đầu năm.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP