Nhận quà Tết Đinh Mùi 2027 và cách đáp lễ cho đúng mực

Hàng xóm mang sang một giỏ quà khá lớn vào chiều 27 tháng Chạp. Bạn nhận, cảm ơn, rồi cả buổi tối băn khoăn: có phải mua gì gửi lại không, và nếu có thì mức nào là vừa.

Phần lớn bài viết về quà Tết đứng ở phía người tặng. Phía người nhận cũng có những tình huống cần xử lý, và không ai nói rõ.

Bài này đứng ở phía đó. Còn khoảng 150 ngày nữa tới 06/02/2027, giai đoạn mà quà bắt đầu qua lại nhiều nhất.

NHẬN QUÀ THẾ NÀO CHO LỊCH SỰ

Cách nhận quan trọng không kém cách tặng, và nó chỉ gồm vài thao tác nhỏ.

• Nhận bằng hai tay. Với người lớn tuổi hoặc trong quan hệ công việc, đây là chi tiết được để ý.
• Cảm ơn cụ thể, không cảm ơn chung chung. Nhắc tên món hoặc nhắc chi tiết bạn nhận ra: “bác vẫn nhớ nhà cháu uống trà”.
• Đặt quà ở nơi trang trọng, đừng để dưới sàn. Người tặng nhìn thấy chỗ bạn đặt món quà mình mang tới.
• Mời khách ngồi lại. Nhận rồi tiễn ngay là điều dễ bị hiểu nhầm nhất trong cả tình huống.
• Nhắn lại một câu sau khi mở. Nhất là khi món quà rõ ràng được chọn có suy nghĩ.

Có nên mở quà trước mặt người tặng không

Không có chuẩn chung. Nếp phổ biến ở nhiều gia đình Việt là để quà lại và mở sau, vì mở ngay có thể bị coi là đang xem xét giá trị.

Nhưng nếp này đang thay đổi, và trong nhóm bạn bè trẻ thì mở ngay lại là cách thể hiện sự háo hức. Cách an toàn là hỏi một câu: “cháu mở luôn nhé”.

Với phong bao mừng tuổi thì gần như thống nhất: không mở trước mặt người đưa. Ý nghĩa của phong bao nằm ở lời chúc chứ không ở số tiền, và cách chọn mẫu có trong bài chọn bao lì xì đẹp.

KHI NÀO CẦN ĐÁP LỄ VÀ KHI NÀO KHÔNG

Không phải món quà nào cũng cần quà đáp lại. Đáp lễ máy móc trong mọi trường hợp còn tạo ra áp lực cho cả hai bên.

Nguyên tắc chung: đáp lễ giữa những người ngang hàng, và không đáp lễ theo hướng lên trên hay xuống dưới bằng quà tương đương.

MỨC ĐÁP LỄ TƯƠNG XỨNG

Câu hỏi khó nhất thường là mức. Ba nguyên tắc dưới đây gỡ được phần lớn tình huống.

1. Tương đương, không vượt trội. Quà đáp lại đắt hơn hẳn tạo cảm giác bạn đang muốn kết thúc mối quan hệ nợ nần, hoặc đang chỉnh lại người kia.
2. Khác loại thì tốt hơn cùng loại. Gửi lại đúng một giỏ quà giống hệt trông như một giao dịch.
3. Không cần đáp ngay trong dịp đó. Một phần quà trong lần gặp sau, hoặc dịp khác trong năm, đều được coi là đáp lễ.

Nếu bạn thực sự không rõ mức nào là vừa, phương án ít sai nhất là một món dùng được, hạn dài, không quá cầu kỳ về hình thức. Dải quà Tết trà và bánh phù hợp với vai trò này.

Khi hai bên cứ đáp qua đáp lại mãi

Tình huống này có thật và khá mệt cho cả hai. Cách dừng gọn nhất là nói thẳng một câu vui vẻ: từ năm sau nhà mình chỉ sang chúc Tết, không mang quà nữa.

Câu đó cần được nói ngoài lúc trao quà, tốt nhất là sau kỳ nghỉ, để không bị hiểu là chê món quà vừa nhận.

TỪ CHỐI KHÉO MỘT MÓN QUÀ KHÔNG TIỆN NHẬN

Có những món bạn không nên hoặc không muốn nhận. Từ chối không phải là bất lịch sự, miễn là cách nói giữ được thể diện cho người tặng.

• Từ chối món, không từ chối người. Nói rõ lý do gắn với món quà, không gắn với quan hệ.
• Đưa ra lý do cụ thể và kiểm chứng được. Nhà không có chỗ để, gia đình đang kiêng, cơ quan có quy định.
• Đề nghị một phương án thay thế. Mời họ ở lại uống trà, hoặc nhận một phần rất nhỏ mang tính tượng trưng.
• Từ chối ngay, đừng nhận rồi trả lại. Nhận rồi trả lại luôn khó xử hơn nhiều so với từ chối tại chỗ.
• Nói ngắn. Giải thích dài làm cả hai bên cùng ngượng.

Với món quà quá lớn từ người không thân, việc nhận có thể tạo ra một khoản nợ ngầm mà bạn không muốn mang. Đây là lý do chính đáng để từ chối, dù nó ít khi được nói ra.

KHI QUY ĐỊNH VỀ QUÀ TẶNG BUỘC PHẢI TỪ CHỐI

Phần này cần nói thẳng, vì nó khác hẳn về bản chất so với mọi mục ở trên.

Người làm ở vị trí có quy định về việc nhận quà — cán bộ, công chức, người làm trong khu vực công, người phụ trách mua sắm hoặc phê duyệt, cán bộ y tế và giáo dục ở nhiều nơi — thì việc từ chối là bắt buộc theo quy định nội bộ hoặc theo pháp luật.

Trong trường hợp này, từ chối không phải là lựa chọn về phép lịch sự. Nó là nghĩa vụ, và người tặng cũng cần hiểu như vậy.

• Nói rõ đây là quy định, không phải ý riêng. Cách nói này gỡ thể diện cho cả hai phía.
• Không nhận rồi báo cáo sau nếu quy định yêu cầu từ chối ngay. Kiểm tra quy trình cụ thể của nơi bạn làm việc.
• Nếu quà đã được gửi tới mà không gặp trực tiếp, báo cho bộ phận phụ trách. Đừng để món quà nằm im ở bàn làm việc.
• Với người tặng là đối tác, thông báo trước mùa Tết. Một tin nhắn ngắn trước thời điểm cao điểm tránh được tình huống khó xử cho cả hai.

Ở chiều ngược lại, nếu bạn là người tặng thì việc kiểm tra quy định của nơi người nhận làm việc nên nằm trong bước chọn quà. Các nhóm món cần cân nhắc theo người nhận có trong bài những món không nên tặng dịp Tết.

ĐIỀU CẦN NÓI RÕ

Cách nhận quà và cách đáp lễ khác nhau giữa các vùng miền và giữa từng gia đình. Không có chuẩn duy nhất, và nếp nhà đã có thì nên được giữ.

Những gợi ý trong bài là khung tham khảo cho người chưa biết bắt đầu từ đâu, không phải quy tắc bắt buộc. Riêng phần quy định về quà tặng ở nơi làm việc thì khác: đó là ràng buộc thật, và nên tra cứu quy định cụ thể tại đơn vị của bạn.

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Nhận bằng hai tay, cảm ơn cụ thể thay vì cảm ơn chung chung, đặt quà ở nơi trang trọng và mời khách ngồi lại.
• Mở quà trước mặt người tặng không có chuẩn chung; hỏi một câu là cách an toàn. Phong bao mừng tuổi thì không mở trước mặt người đưa.
• Đáp lễ giữa những người ngang hàng. Với bề trên và với cấp dưới thì không cần quà tương đương.
• Mức đáp lễ nên tương đương chứ không vượt trội, khác loại thì tốt hơn cùng loại, và không nhất thiết phải đáp ngay trong dịp đó.
• Từ chối thì từ chối món chứ không từ chối người, đưa lý do cụ thể, và từ chối ngay thay vì nhận rồi trả lại.
• Với người làm ở vị trí có quy định về quà tặng, từ chối là bắt buộc, không phải bất lịch sự.

Nếu bạn muốn theo dõi quà đã nhận và đã tặng qua từng năm để không lặp lại món cũ, cấu trúc bảng ghi chép nằm trong bài ghi chép và theo dõi danh sách quà Tết. Các bài phân tích theo nhóm người nhận nằm trong chuyên mục hướng dẫn chọn quà.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP