Men rạn và men lam: phân biệt trong đồ thờ gốm sứ

Đứng trước hai bộ bát hương cùng giá, một bộ có những đường rạn nhỏ chằng chịt trên bề mặt, một bộ vẽ hoa văn xanh trên nền trắng, nhiều người không chắc nên chọn theo tiêu chí nào ngoài việc nhìn thấy đẹp hay không.

Men rạn và men lam là hai dòng men khác nhau về kỹ thuật, không phải hai mức chất lượng hơn kém. Bài này phân biệt rõ để chọn đúng nhu cầu.

MEN RẠN LÀ GÌ

Men rạn là dòng men gốm có các vết rạn nhỏ hình thành tự nhiên trên bề mặt sau khi nung, do lớp men và lớp xương gốm co giãn không đều khi nguội. Đây là hiệu ứng cố ý được các nghệ nhân kiểm soát, không phải lỗi sản phẩm.

Màu men rạn phổ biến là màu ngà hoặc trắng ngà, các vết rạn tạo thành mạng lưới đường nét mảnh, thường được nhuộm màu trà hoặc màu nâu nhạt để làm nổi rõ vân rạn.

MEN LAM LÀ GÌ

Men lam là kỹ thuật vẽ hoa văn bằng màu xanh coban lên nền gốm trắng, sau đó phủ men trong và nung. Đây là dòng men gắn liền với gốm sứ truyền thống, hoa văn thường là rồng, hoa sen hoặc chữ Hán Nôm.

Khác với men rạn, bề mặt men lam nhẵn mịn, không có vết rạn, và điểm nhấn nằm ở nét vẽ hoa văn xanh trên nền trắng.

Bảng so sánh nhanh

NÊN CHỌN MEN NÀO CHO TỪNG MÓN ĐỒ THỜ

Không có quy định bắt buộc dùng men nào cho món nào. Trên thực tế, phần lớn gia đình chọn theo bộ để đồng nhất phong cách trên bàn thờ, thay vì trộn lẫn hai dòng men.

• Bát hương, mâm bồng, chóe thờ: cả hai dòng men đều dùng phổ biến, tùy tông màu tổng thể của bàn thờ.
• Bàn thờ gỗ màu nâu trầm: men rạn thường hài hòa hơn nhờ tông màu ấm.
• Bàn thờ sáng màu hoặc phòng thờ nhiều ánh sáng: men lam nổi bật hơn nhờ độ tương phản xanh trắng.

Danh sách các món cần có trong một bộ đồ thờ, không phân biệt dòng men, có trong bài bộ đồ thờ đầy đủ gồm những gì.

VỆ SINH VÀ BẢO QUẢN THEO TỪNG DÒNG MEN

Cả hai dòng men đều cần tránh sốc nhiệt đột ngột, ví dụ đang lau bằng nước lạnh mà đặt gần nơi có nhiệt độ cao, vì gốm sứ dễ nứt trong điều kiện chênh lệch nhiệt lớn.

Giá và độ độc bản

Vân rạn trên đồ men rạn hình thành tự nhiên khi nung, nên không có hai sản phẩm nào có vân rạn giống hệt nhau. Đây là yếu tố khiến nhiều người coi trọng đồ men rạn thủ công hơn đồ sản xuất hàng loạt.

Giá của đồ thờ gốm sứ phản ánh độ tinh xảo của nét vẽ, độ khó kiểm soát vân rạn và tay nghề nghệ nhân, không phản ánh hiệu quả tâm linh của món đồ. Đây là điều cần nói rõ khi chọn mua.

KHÁC BIỆT GIỮA CÁC VÙNG MIỀN VÀ CÁC NHÀ

Không có căn cứ nói dòng men nào phù hợp thờ cúng hơn dòng men còn lại. Nhiều gia đình miền Bắc quen dùng men lam từ lâu đời, trong khi men rạn phổ biến rộng rãi hơn ở cả ba miền trong khoảng vài chục năm gần đây.

Việc chọn men là sở thích thẩm mỹ cá nhân. Nếu gia đình đã dùng một dòng men quen thuộc nhiều năm, giữ nguyên dòng đó khi mua bổ sung sẽ đồng bộ hơn là đổi sang dòng mới.

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Men rạn có bề mặt rạn tự nhiên khi nung, tông màu ngà hoặc nâu nhạt, mang cảm giác cổ kính.
• Men lam vẽ hoa văn xanh coban trên nền trắng, bề mặt nhẵn mịn, tinh tế hơn về đường nét.
• Chọn dòng men theo tông màu tổng thể bàn thờ, không có quy định bắt buộc.
• Vệ sinh men rạn cần tránh cọ mạnh vào vết rạn, vệ sinh men lam cần tránh chất tẩy làm phai màu.
• Giá phản ánh độ tinh xảo và độ độc bản, không phản ánh hiệu quả tâm linh của món đồ.

Các mẫu đồ thờ gốm sứ theo cả hai dòng men nằm trong đồ thờ gốm sứ men rạn. Bài liên quan về cách chọn đồ thờ đồng hay gốm sứ có trong chọn đồ thờ bằng đồng hay gốm sứ.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP