Lập kế hoạch chi tiêu Tết Đinh Mùi 2027 cho gia đình

Mùng 4 Tết, nhiều gia đình mở ứng dụng ngân hàng lên và ngạc nhiên. Không khoản nào trong tháng Chạp là quá lớn, nhưng tổng lại thì vượt xa dự tính ban đầu.

Đây là đặc điểm riêng của chi tiêu dịp Tết: tiền không đi theo một khoản lớn mà đi theo hàng chục khoản nhỏ, rải ra suốt bốn tuần, mỗi khoản đều có vẻ hợp lý khi đứng một mình.

Cách xử lý không phải là tiêu ít lại, mà là quyết định trước xem tiền sẽ đi đâu, theo từng nhóm, trước khi tiêu đồng đầu tiên.

BẮT ĐẦU BẰNG MỘT CON SỐ TỔNG, KHÔNG PHẢI DANH SÁCH MUA

Thứ tự phổ biến nhưng sai là liệt kê những thứ cần mua rồi cộng lại xem hết bao nhiêu. Cách này gần như luôn cho ra con số vượt khả năng.

Thứ tự đúng ngược lại: chọn tổng số tiền dành cho cả dịp Tết trước, rồi mới chia tổng đó cho từng nhóm chi.

Con số tổng nên được quyết định khi còn khoảng bốn tuần trước ngày mùng 1, tức ngày 06/02/2027. Còn khoảng 106 ngày nữa, và mỗi tuần trôi qua thì việc điều chỉnh càng khó.

Tách bạch tiền Tết với tiền sinh hoạt tháng

Sai lầm hay gặp là gộp chung chi tiêu Tết vào ngân sách sinh hoạt của tháng. Khi gộp, không ai biết phần vượt đến từ đâu.

Cách tốt hơn là coi Tết như một khoản riêng, có tổng riêng. Tiền chợ búa hằng ngày, tiền điện nước, tiền học của con vẫn nằm ở ngân sách sinh hoạt như mọi tháng.

SÁU NHÓM CHI VÀ TỶ LỆ GỢI Ý

Bảng dưới đây chia tổng ngân sách theo tỷ lệ phần trăm, để áp dụng được với mọi mức thu nhập mà không cần bàn tới con số tuyệt đối.

Các tỷ lệ này chỉ là điểm xuất phát. Gia đình ở lại thành phố có thể chuyển gần hết phần đi lại sang nhóm khác, còn gia đình về quê xa thường phải cắt bớt nhóm trang trí.

Vì sao phải có nhóm dự phòng

Dịp Tết luôn có khoản không lường trước: một đám cưới, một chuyến thăm bất ngờ, một món quà phải mua gấp.

Nếu không đặt sẵn phần dự phòng, những khoản này sẽ ăn vào nhóm khác và kéo theo hiệu ứng dây chuyền. Có sẵn một phần trống thì kế hoạch vẫn đứng vững.

NHỮNG KHOẢN HAY BỊ BỎ SÓT

Phần lớn trường hợp vượt ngân sách không đến từ việc tiêu quá tay ở nhóm lớn, mà đến từ những khoản không có tên trong bảng ngay từ đầu.

• Cước vận chuyển quà đi tỉnh xa, nhất là hàng cồng kềnh hoặc hàng dễ vỡ.
• Tiền quà đáp lễ cho những người tặng quà mình trước mà không nằm trong danh sách.
• Chi phí sửa chữa nhỏ trong nhà: thay bóng đèn, sửa vòi nước, sơn lại tường.
• Phí dịch vụ tăng theo mùa: giúp việc theo giờ, rửa xe, giặt rèm, vệ sinh máy lạnh.
• Tiền ăn uống dọc đường trong chuyến về quê và chuyến quay lại.
• Tiền mặt đổi lấy tiền mới để mừng tuổi, cùng chi phí đi lại để đổi.
• Chi phí tuần đầu năm: đi lễ, tụ họp, khai xuân, học phí đầu kỳ.

Cách xử lý đơn giản nhất là viết thẳng những khoản này vào bảng ngay từ đầu, dù chưa biết chính xác là bao nhiêu.

BA CÁCH GIỮ CHO TỔNG CHI KHÔNG VƯỢT

1. Chốt danh sách người nhận quà trước khi đi mua. Ghi rõ ai nhận gì, ở mức nào. Đi mua trước rồi mới nghĩ xem tặng ai là con đường ngắn nhất dẫn tới vượt ngân sách.
2. Gom việc mua sắm vào ít lần. Mỗi lần vào siêu thị dịp cận Tết đều phát sinh thêm món ngoài danh sách. Ít lần đi thì ít lần phát sinh.
3. Ghi lại từng khoản trong ngày tiêu. Không cần phần mềm, một ghi chú trên điện thoại là đủ. Ghi muộn vài ngày thì gần như chắc chắn sẽ quên.

Một cách bổ trợ nữa là đặt mức trần cho từng nhóm ngay trên giấy, rồi khi một nhóm chạm trần thì phần thiếu phải lấy từ nhóm khác chứ không cộng thêm vào tổng.

Chọn quà theo mức đã định, không theo cảm hứng tại quầy

Sau khi có mức cho từng nhóm người nhận, việc chọn quà trở thành bài toán tìm món phù hợp trong khoảng đó, chứ không còn là câu hỏi mở.

Các nhóm hàng trên website được xếp sẵn theo khoảng giá, nên bạn lọc được nhanh: quà Tết dưới 500k cho nhóm số lượng nhiều, hộp quà Tết cho nhóm cần trang trọng.

Nếu quà biếu là phần chiếm tỷ trọng lớn nhất trong kế hoạch của bạn, bài quà Tết biếu bố mẹ hai bên có cách chia mức giữa hai gia đình cho công bằng.

KHI NGÂN SÁCH CÓ HẠN

Không phải năm nào cũng dư dả. Khi tổng ngân sách phải siết lại, thứ tự cắt giảm hợp lý là từ nhóm ít ảnh hưởng tới người khác nhất.

• Cắt trước ở nhóm trang trí và quần áo mới, vì đây là phần thay đổi được mà không ai bị ảnh hưởng.
• Giảm số món trong mâm cỗ thay vì giảm chất lượng nguyên liệu, cách này còn giúp đỡ lãng phí đồ ăn thừa.
• Chuyển từ quà mua sẵn sang quà tự chuẩn bị cho nhóm người thân gần gũi.
• Giữ nguyên phần mừng tuổi ở mức vừa phải và đều tay, vì đây là phần dễ gây so sánh nhất.

Điều quan trọng hơn cả con số là sự nhất quán: cùng một mức cho những người cùng vai vế, và không phá mức đã định vào phút chót.

ĐIỀU CẦN NÓI RÕ

Các tỷ lệ trong bài là khung phân bổ tham khảo, không phải chuẩn mực và cũng không phải tư vấn tài chính cá nhân. Mỗi gia đình có cấu trúc thu nhập và nghĩa vụ khác nhau.

Bài này không bàn tới việc vay mượn dưới bất kỳ hình thức nào. Nguyên tắc duy nhất được nêu ở đây là chi trong phần đã có, và điều chỉnh quy mô của cái Tết theo số tiền sẵn có chứ không ngược lại.

Mức chi cho quà biếu và mừng tuổi mang tính xã hội nhiều hơn tính kinh tế. Không có con số đúng chung cho mọi nhà, và cũng không nên lấy mức của người khác làm chuẩn cho mình.

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM CHÍNH

• Chọn tổng ngân sách trước, rồi mới chia cho từng nhóm chi, không làm ngược lại.
• Tách bạch tiền Tết khỏi ngân sách sinh hoạt hằng tháng.
• Sáu nhóm chi: thực phẩm, quà biếu, mừng tuổi, đi lại, trang trí và dự phòng 10%.
• Khoản hay bị bỏ sót: cước vận chuyển quà, quà đáp lễ, sửa chữa nhỏ, phí dịch vụ theo mùa, chi phí tuần đầu năm.
• Ba cách giữ tổng chi: chốt danh sách người nhận trước, gom việc mua sắm vào ít lần, ghi chép ngay trong ngày.
• Khi phải siết lại, cắt từ nhóm trang trí trước và giảm số món thay vì giảm chất lượng.
• Lịch triển khai theo từng tuần nằm ở bài những việc cần làm trước Tết theo từng tuần.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP